Καλή Ανάσταση!

Το ζακυνθινό βαγί-Πώς πλέκουμε ήλιο

 

Το ζακυνθινό βαγί-Πώς πλέκουμε Σταυρό

Το ζακυνθινό βαγί-Πώς πλέκουμε αλογάκια

Πλησιάζει Κυριακή των Βαΐων. Στη Ζάκυνθο το έθιμο είναι να μοιράζονται στην εκκλησία τα βαγιά, τα οποία είναι φτιαγμένα με φύλλα φοίνικα. Για περισσότερες πληροφορίες, διαβάστε εδώ.
Φέτος, προκειμένου να κάνουμε τη γιορτή του σχολείου που σας έλεγα, μάθαμε να πλέκουμε βαγιά σε σχήμα αλόγου, σταυρού και ήλιου. Κανονικά το βαγί είναι κίτρινο, αλλά το δικό μου είναι πράσινο αφού μάθαινα να το φτιάχνω από τους μαθητές μου. Βιντεοσκόπησα αυτές τις κατασκευές, για να μην το ξεχάσουμε πώς γίνεται. Δείτε το!

Μεγάλο Σάββατο

Στην πρωινή λειτουργία του Μεγάλου Σαββάτου, οι ιερείς αλλάζουν την πένθιμη περιβολή τους και φορούν άμφια αναστάσιμα. Ο Μητροπολίτης πετάει δάφνες σε όλο το ναό, γιορτάζοντας έτσι την πρώτη Ανάσταση.

Η πρώτη Ανάσταση γιορτάζεται με θόρυβο και ομοβροντίες. Αυτό είναι το λεγόμενο «Κομμάτι» . Σα «βαρέσει το Κομμάτι», αρχίζουνε να σφάζουνε τα βόδια και στα σφαγεία συναγωνίζονται ποιος θα ετοιμάσει και θα φέρει πρώτος το σφαγμένο βόδι στα κρεοπωλεία. Το έθιμο αυτό είναι παλιό και κρατεί από τα χρόνια της Βενετίας. Τότε, εκείνος που θα έφερνε πρώτος στον προβλεπτή (Βενετό διοικητή του νησιού) ένα κομμάτι κρέας από τα σφαγμένα έπαιρνε για δώρο ένα χρυσό δουκάτο. Έξω από τα σφαγεία ήταν ζεμένα τα χειρόκαρα της παραλίας που θα φόρτωναν το κρέας από τα σφαγεία για να το μεταφέρουν στα μαγαζιά τους. Πολλοί ζακυνθινοί, οι λεγόμενοι «μαντσιαδόροι», πήγαιναν απ’ ευθείας στα σφαγεία για να δουν από κοντά το σφάξιμο, το φόρτωμα και το ξεκίνημα του πρώτου κάρου με χειροκροτήματα και «ούρα» (ζήτω) που θα έφτανε στο μαγαζί πρώτο.

Στα χρόνια των Βενετών επίσης, την ώρα της πρώτης Ανάστασης, γινόταν από τους καθολικούς στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου, η τελετή της «Γκλόριας». Η «Γκλόρια» είχε επίσημο χαρακτήρα και γιορταζόταν παρουσία των αρχών του τόπου. Ο προβλεπτής (ή πρεβεδούρος) και οι σύμβουλοί τους, κατέβαιναν από το Κάστρο και με τη συνοδεία του στρατού της φρουράς πήγαιναν στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου. Εκεί, έβγαζαν στο σκευοφυλάκιο τις πένθιμες στολές τους και φορούσαν άλλες ολοπόρφυρες. Όταν έπαιρναν τις θέσεις τους στην εκκλησία ο ιερέας αναφωνούσε: «Gloria in exelsis Deo» (Δόξα εν Υψίστοις Θεώ) κι αμέσως άρχιζαν οι καμπάνες να χτυπούν χαρμόσυνα. Τα δύο θρησκευτικά δόγματα, οι ορθόδοξοι και οι καθολικοί της Επτανήσου, συνεόρταζαν, από γνωστούς ιστορικούς λόγους, το Πάσχα.

Παλιότερα στην πρώτη Ανάσταση των ορθοδόξων συνήθιζαν να βάζουν μπροστά στη μεσινή θύρα του Αγίου Βήματος ένα σωρό δάφνης με μια κρυμμένη σουσουράγια. Τη στιγμή που έβγαινε ο αρχιεπίσκοπος στη μεσινή θύρα, κρατώντας την εικόνα της Ανάστασης κλωτσούσε το σωρό με τις δάφνες και το κρυμμένο και σκεπασμένο πουλί πετούσε κελαηδώντας στα κεφάλια των πιστών. Το πουλί, συμβόλιζε την Ανάσταση του Χριστού από τον τάφο. Το έθιμο είχε διατηρηθεί μέχρι τα τελευταία χρόνια στην εκκλησία του Αγίου Διονυσίου. Φύλλα από τη δάφνη αυτή τα φύλαγαν ως προφυλακτικό από τον κεραυνό και τα έκαιγαν σε ώρα καταιγίδας.

Παλιότερα, ο κάθε νοικοκύρης έφερνε στο σπίτι το αρνί με μια κόκκινη κορδέλα στο λαιμό και το έσφαζε στην αυλή για το καλό. Οι νοικοκυρές, ετοιμάζουν τα φαγητά για μετά την Ανάσταση που είναι το σγατζέτο και η σκωταριά, τα εντόσθια του αρνιού δηλαδή μαγειρεμένα με συγκεκριμένο τρόπο.

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου παλιότερα, έβραζαν πατσά και έπιναν το ζουμί.
Το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου, κυρίως στα χωριά, την ώρα του εσπερινού που χτυπούν οι καμπάνες, ακούγεται από τον περίβολο της εκκλησίας ο ήχος του ταμπουρλανιάκαρου (ταμπούρλο και ανιάκαρα: τοπικά λαϊκά όργανα).
Μετά το «Χριστός Ανέστη» όταν οι ιερείς γυρίσουν στην εκκλησία, γίνεται το εξής: πριν έμπει ο παπάς στην εκκλησία, γίνεται το έθιμο του «Άρατε πύλας». Η πόρτα της εκκλησίας είναι κλειστή κι ο παπάς κρατώντας υψωμένη τη λαμπάδα της Ανάστασης, λέει με δυνατή φωνή: «άρατε πύλας, οι άρχοντες υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της Δόξης». Ο κρυμμένος από μέσα νεωκόρος, υποκρινόμενος το σατανά ρωτάει: «τις εστίν ούτος ο βασιλεύς της δόξης»; Και ο παπάς απαντά: «Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολέμω, Κύριος των Δυνάμεων», συνεχίζεται ο διάλογος μεταξύ ιερέα και «σατανά» για λίγο κι αμέσως δίνει μια κλωτσιά στην πόρτα, την ανοίγει και περνά με τους πιστούς, προβάλλοντας την Αναστάσιμη λαμπάδα. Ο νεωκόρος πρέπει αμέσως να εξαφανιστεί και να μην το δει κανείς εκείνη τη στιγμή. Αν συμβεί το αντίθετο, νομίζουν ότι θα γίνει κάποιο κακό.
Γυρνώντας από την εκκλησία, σταυρώνουμε την είσοδο του σπιτιού με το αναστάσιμο φως για καλή τύχη.

Εκτός από σγατζέτο και σκωταριά, από το τραπέζι δε λείπουν τα κόκκινα αυγά, το χοιρομέρι , το φρέσκο ντόπιο λαδοτύρι , πρέντζα, γαρδούμπες, μαρουλοσαλάτες με φρέσκα κρεμμυδάκια και ρόκα και κόκκινο κρασί. Επίσης έτρωγαν ζουμί από πατσά. Αργότερα μέχρι σήμερα το ζουμί αντικαταστάθηκε από σούπα αυγοκοφτή. Συνοδεύεται με κόκκινα αυγά κομμένα σε φέτες, σαλάμι γεμιστό αέρος, χοιρομέρι και τυριά, άφθονο σπιτικό κρασί ή εμφιαλωμένο , συνήθως κόκκινο.
Σε πολλά σπίτια τρώνε μαγειρίτσα, άλλοι τρώνε αρνάκι φρικασέ.

Μεγάλη Παρασκευή

Η Μεγάλη Παρασκευή βρίσκει το νησί μας σε φοβερή υπερένταση.
Στα χωριά, οι επιτάφιοι στολίζονται με λουλούδια (βιολέτες τριαντάφυλλα, γαρύφαλλα κ.α.) και μωβ κορδέλες, ένδειξη πένθους. Οι πιστοί αυτή τη μέρα δεν τρώνε ούτε λάδι. Οι νοικοκυρές δε στρώνουν τραπεζομάντηλο.

Τα πάντα στη Ζάκυνθο, η λογική και η άλογος φύση, συμμετέχουν στο Θείο Δράμα. Το πρωί γίνεται η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και ακολούθως η Αποκαθήλωση, που στη Ζάκυνθο τελείται κατά τη στιγμή που ψάλλονται τα Απόστιχα "Οτε εκ του ξύλου Σε νεκρόν...". Μετά από λίγο ο Ιερεύς θα εξέλθει από το Ιερό Βήμα λιτανεύοντας τον Χριστό επί του ώμου του, τυλιγμένο σε λευκό σεντόνι. Σημειωτέον ότι στη Ζάκυνθο δε χρησιμοποιείται ο γνωστός στην υπόλοιπη Ελλάδα κεντητός Επιτάφιος, αλλά αμφιπρόσωπη ξυλόγλυπτη αγιογραφία του νεκρού Χριστού, που ονομάζεται "Αμνός". Μετά τη λιτάνευση, το Σώμα του Χριστού τοποθετείται στον Επιτάφιο, που σίγουρα θα σας εντυπωσιάσει, αφού και πάλι εδώ η ιδιαιτερότητα της Ζακύνθου είναι εμφανής. Εδώ οι επιτάφιοι δεν στολίζονται με λουλούδια, επειδή είναι ξυλόγλυπτοι, με επένδυση φύλλου χρυσού και βελούδου, δηλαδή πραγματικά έργα τέχνης.

Μεγάλη Παρασκευή μεσημέρι. Ωρα 2.00. Το αποκορύφωμα του Ζακυνθινού Μεγαλοβδόμαδου. Ο κόσμος, Ζακυνθινοί και επισκέπτες, συρρέουν στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου του Μώλου, απ' όπου θα ξεκινήσει η λιτανεία του Εσταυρωμένου. Η ατμόσφαιρα είναι μοναδική. Η συγκίνηση διαπερνά κάθε Ζακυνθινή ψυχή. Η πένθιμη λιτανεία αρχίζει υπό τους ήχους του "Ινα τι εφρύαξαν έθνη..." από την φιλαρμονική. Μαζί με τον Εσταυρωμένο λιτανεύεται, και η περίφημη Εικόνα της "Mater Dolorosa", δηλαδή της Παναγίας του Πάθους. Η λιτανεία διασχίζει σχεδόν όλη την πόλη και επιστρέφει στην πλατεία Σολωμού, όπου, πάνω σε βάθρο, ο Μητροπολίτης ευλογεί τον κλήρο και τον λαό με τον Εσταυρωμένο. Η λιτανεία καταλήγει στον ίδιο ναό, όπου γίνεται η εναπόθεση του Χριστού στον Επιτάφιο. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται κανονικά σ' όλους τους Ιερούς Ναούς η Ακολουθία του Επιτάφιου Θρήνου, χωρίς όμως λιτάνευση των Επιταφίων τους. Στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων η Ακολουθία αυτή, σύμφωνα με παμπάλαιο έθιμο, δε γίνεται το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, αλλά τις πρώτες πρωινές ώρες του Μεγάλου Σαββάτου και συγκεκριμένα στις 2.00 το πρωί. Στις 4.00 περίπου το πρωί γίνεται η έξοδος του Επιταφίου ενώ χιλιάδες κόσμου παρακολουθούν τις μοναδικές αυτές στιγμές. Ο Επιτάφιος επιστρέφει γύρω στις 5.30 στο ναό, όπου συνεχίζεται η Ακολουθία, που αξίζει πραγματικά να παρακολουθήσετε. Ο ωραιότατος ύμνος "Τον Κύριο υμνείτε...", τονισμένος και αυτός στην Ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική, που ψάλλεται από όλο το λαό, και η ξακουστή "Gloria"(δόξα) ή το "κομμάτι"(Πρώτη Ανάσταση) και το σπάσιμο των πήλινων σταμνών από τις νοικοκυρές όλων των σπιτιών που διαδραματίζονται κατά την Πρώτη Ανάσταση, θα σας εντυπωσιάσουν. Τα καταστήματα τροφίμων στολίζονται με φοίνικες και δάφνες. Μικροπωλητές πουλάνε μπουκέτα με μυρτιές και βιολέτες.

Τη Μεγάλη Παρασκευή οι καμπάνες δε χτυπούν καθόλου. «Χηρεύουν» όπως λένε. Όλος ο κόσμος τρώει φτάζυμα, μαρούλια και νερόβραστα κουκιά. Στα σπίτια δεν σαρώνουνε, δε μαγειρεύουνε, δε στρώνουν τραπέζι. Κατά τις 10 το πρωί, ο κόσμος πηγαίνει στην εκκλησία με λουλούδια. Εκεί, γίνεται ο στολισμός του Επιταφίου. Μερικές κοπέλες ντύνονται μυροφόρες με λευκά φορέματα, μαύρες ζώνες και στεφάνια από λουλούδια στα μαλλιά τους. Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, ο παπάς μοιράζει το κερί της Αναστάσεως και οι νοικοκύρηδες του δίνουν λεφτά και αυγά (άβαφα όμως γιατί εκείνη τη μέρα δεν πιάνουν κόκκινα αυγά) με τα οποία τσουγκρίζει την ημέρα του Πάσχα με τους πιστούς.
Στις 2 το μεσημέρι, γίνεται η αναπαράσταση του Γολγοθά. Ο ιερέας παίρνει το Σταυρό και γίνεται λιτανεία στην πλατεία Σολωμού. Είναι αντίστοιχη τελετή με το δρόμο του Σταυρού των καθολικών και ιδιαίτερα με τη συνήθεια που έχουνε στην Ισπανία να λιτανεύουνε στο Σταυρό έξω από την εκκλησία. Στην παράταξη προηγούνται τα καπίτουλα των διαφόρων εκκλησιών και οι σημαίες των συντεχνιών τυλιγμένες και γυρμένες σε ένδειξη πένθους. Ακολουθούνε μουσικές, το καπίτουλο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου του Μόλου και διπλή σειρά ιερέων έχοντας στη μέση τον τσεριμονίστα τελετάρχη).
Αμέσως έρχεται ο «Ουρανός» και κάτω από τη σκέπη του το κόνισμα, η Παναγία η πενθούσα (Mater Dolorosa). Ακολουθεί ο Εσταυρωμένος, έργο αγνώστου και σημαντικού ζωγράφου, που τον κρατάει ένας ιερωμένος. Η λιτανεία κάνει το γύρο της πόλης και ξαναγυρίζει στην πλατεία.

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής προς Μεγάλο Σάββατο, γίνεται ο Επιτάφιος όπως περιγράψαμε παραπάνω.
Στα σπίτια κρεμούν επίσημους μαύρους τάπητες και καίνε μοσχολίβανο. Τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ οι άνθρωποι ντύνονται με σκούρα ρούχα σε ένδειξη πένθους.
Μετά την πρώτη Ανάσταση, σύμφωνα με την παράδοση, λύνουν τα σχοινιά στα καμπαναριά, χτυπούν οι καμπάνες χαρμόσυνα, ρίχνουν βεγγαλικά ή μάσκουλα όπως λένε στη Ζάκυνθο και αναγγέλλουν την είδηση της Ανάστασης. Τότε όλοι ρίχνουν πήλινα κανάτια από τα παράθυρα στους δρόμους «για το φόβο των Ιουδαίων» όπως έλεγαν οι παλιότεροι, για να τρομάξουν δηλαδή αυτοί που σταύρωσαν το Χριστό. Ταυτόχρονα δαγκώνουν ένα κλειδί για να ΄χουνε, όπως πιστεύουνε, τα δόντια τους γερά σαν το σίδερο.

Το έθιμο της ταμπέλας
Ένα παλιό έθιμο είναι αυτό με τις ταμπέλες. Μεγάλη Παρασκευή προς Μεγάλο Σάββατο ξημερώματα και ενώ ο κόσμος περιμένει να βγει ο Επιτάφιος, οι κάτοικοι άλλαζαν τις ταμπέλες των μαγαζιών ή τις παραποιούσαν, με χιουμοριστική διάθεση Το έθιμο ξεκίνησε πριν πολλά χρόνια από κάποιον ζακυνθινό, που το έκανε σε φίλο του για πλάκα. Άλλαξε την ταμπέλα του μαγαζιού που είχε ο φίλος με ακριβά πράγματα με μια άλλη που έγραφε ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Παλιότερα οι ταμπέλες ήταν ξύλινες και ήταν εύκολο να αλλάξουν την ταμπέλα ενός μαγαζιού με ένα άλλο. Τώρα που οι περισσότερες ταμπέλες είναι γυάλινες φωτεινές επιγραφές, οι κάτοικοι –συνήθως νέα παιδιά- παίρνουν όποια ταμπέλα ή διαφημιστικό σταντ μαγαζιού ή γραφείου και το μεταφέρουν στην πλατεία Σολωμού ή στο Μουσείο. Την επόμενη μέρα, οι ιδιοκτήτες –που συνήθως έχουν ήδη δει την ταμπέλα τους στην πλατεία- τις μαζεύουν από κει. Δεν ήταν λίγες οι φορές που μεταφέρθηκαν στην πλατεία βάρκες, γάιδαροι, τρίκυκλα αντί για ταμπέλες!

Πληροφορίες:
-Άρθρο Διονυσίου Φλεμοτόμου στο περιοδικό «Ζάκυνθος ‘84»
-Ντίνου Κονόμου «Τση Ζάκυθος»
-Ζάκυνθος 2002, Λογοτεχνικό Ιστορικό και Λαογραφικό Ημερολόγιο Διονύση Μουσμούτη
-Ζάκυνθος, Από τη 2η στην 3η χιλιετία, Διονύση Μουσμούτη
-Ενημερωτικό φυλλάδιο Μητροπόλεως Ζακύνθου

Φωτογραφίες από όλα αυτά, μπορείτε να δείτε εδώ.

Μεγάλη Πέμπτη

Συνεχίζοντας τα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας στη Ζάκυνθο, θα σας πω παλιότερες και σύγχρονες συνήθειες του τόπου.

Την Μεγάλη Πέμπτη το πρωί γίνεται ο Εσπερινός και η Θεία Λειτουργία σ' όλους τους Ιερούς Ναούς. Μετά απ' αυτήν, τα πάντα πενθούν και οι καμπάνες δεν ξαναχτυπούν, μέχρι το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Οι ιδιομορφίες του Ζακυνθινού εκκλησιαστικού τυπικού είναι έντονες από τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ. Πρώτα απ' όλα, ξαφνιάζει το άκουσμα των ύμνων "Διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εαυτοίς..." και το "Εξηγόρασας ημάς εκ της κατάρας του νόμου...", που είναι τονισμένα κατά τη Ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική.
Άδικα θα περιμένει κάποιος επισκέπτης να δει τον Εσταυρωμένο να εξέρχεται μετά το πέμπτο Ευαγγέλιο. Στο νησί μας ο Εσταυρωμένος βγαίνει μετά το ενδέκατο Ευαγγέλιο. Ο ψάλτης μπροστά στον Εσταυρωμένο ψάλλει, κατά το Ζακυνθινό μέλος, τον ύμνο "Σήμερον κρεμάται επί ξύλου...", ενώ αμέσως μετά ψάλλεται από τη χορωδία ή τους ψάλτες (μόνο στη Ζάκυνθο) ο περίφημος Ψαλμός "Ινα τι εφρύαξαν έθνη..." μέσα σε κατανυκτική ατμόσφαιρα, ενώ λιτανεύεται ο Εσταυρωμένος. Το δωδέκατο Ευαγγέλιο "Τη επαύριον...", ψαλλόμενο κι αυτό οπωσδήποτε στα "Ζακυνθινά", αποτελεί το αποκορύφωμα της Ακολουθίας της Μεγάλης Πέμπτης.

Ο κόσμος σήμερα κοινωνάει. Οι νοικοκυρές βάφουν τα κόκκινα αυγά. Το αυγό, συμβολίζει από την αρχαιότητα τη ζωή και το κόκκινο χρώμα, το αίμα του Χριστού. Παλαιότερα τοποθετούσαν το πρώτο κόκκινο αυγό στο εικονοστάσι του σπιτιού, για να ξορκίζουν το κακό. Σε κάποια χωριά σημάδευαν το κεφάλι και την πλάτη των αρνιών με βαφή από τα κόκκινα αυγά.

Από την προηγούμενη μέρα επίσης, έχουν αναπιάσει προζύμι για να φτιάξουν τις Λαμπροκουλούρες. Γενικά, κάνουν ό,τι δουλειά έχει απομείνει, γιατί την Μεγάλη Παρασκευή δεν κάνουν τίποτα. Δεν πιάνουν ούτε τα αυγά! Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, οι γιαγιάδες κυρίως πλέκουν με κλωστή γαϊτάνια. Πλέκουν από λίγο, δώδεκα φορές, την ώρα που ο ιερέας διαβάζει τα Ευαγγέλια. Τα πλεκτά αυτά τα χρησιμοποιούν σα φυλαχτά. Τη Μεγάλη Πέμπτη, οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα.

Τα κόκκινα αυγά συνήθιζαν επίσης να τα βάφουν οι νοικοκυρές όταν επέστρεφαν από την εκκλησία το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου. Κατά το ζακυνθινό έθιμο τα έβαφαν τη Μεγάλη Πέμπτη το πρωί πριν σημάνουν οι καμπάνες και αυτό γινόταν διότι από κείνη τη στιγμή οι καμπάνες «χήρευαν» (δεν ξαναχτυπούσαν μέχρι το Μεγάλο Σάββατο), ή το Μεγάλο Σάββατο το πρωί μετά την πρώτη Ανάσταση. Οι μικροπωλητάδες όλη τη Μεγάλη Βδομάδα παλιότερα πουλούσαν βαφές στο δρόμο. Όσοι είχαν πένθος δεν έβαφαν. Οι δε βαφές ήταν βαφές ρούχων για να πετύχουν έντονο χρώμα.Τα αυγά τα έβαφαν σε πήλινο δοχείο και απέδιδαν μεγάλη σημασία στο χρωματισμό που θα έπαιρναν. Αν το κόκκινο χρώμα ήταν έντονο, αυτό σήμαινε ευτυχία για την οικογένεια. Απεναντίας αν γίνονταν σκούρα, ήταν κακό προμήνυμα συμφοράς ή πένθους.

Στα Ριζοχώρια, στον Κάμπο και στις ορεινές κοινότητες διακοσμούσαν τα αυγά με διάφορα φύλλα και λουλούδια του αγρού. Μέσα σε ένα τούλι ή καλσόν έβαζαν ένα-ένα αυγό με το λουλούδι που επέλεγαν και το έδεναν καλά. Τα έριχναν όταν άρχιζε να βράζει η βαφή και μετά από ένα τέταρτο τα έβγαζαν, έκοβαν κάθε κόμπο από το τούλι ή το καλσόν και το σχήμα του λουλουδιού είχε αποτυπωθεί πάνω σε κάθε αυγό. Όλα τα σπίτια κρατούσαν τα κόκκινα φλούντζια των πασχαλινών αυγών που τα ανακάτευαν με ροδοπέταλα ή άλλα λουλούδια και τα έριχναν έξω από την είσοδο του σπιτιού τα χαράματα της Πρωτομαγιάς «για το καλό του χρόνου».

Τη Μεγάλη Πέμπτη υπάρχει το έθιμο να μαγειρεύουν αγκινάρες με κουκιά, μπίζι με πατάτες ή αγκινάρες γεμιστές με ρύζι.

Πληροφορίες:
-Άρθρο Διονυσίου Φλεμοτόμου στο περιοδικό «Ζάκυνθος ‘84»
-Ντίνου Κονόμου «Τση Ζάκυθος»
-Ζάκυνθος 2002, Λογοτεχνικό Ιστορικό και Λαογραφικό Ημερολόγιο Διονύση Μουσμούτη
-Ζάκυνθος, Από τη 2η στην 3η χιλιετία, Διονύση Μουσμούτη
-Ενημερωτικό φυλλάδιο Μητροπόλεως Ζακύνθου

Για λόγους ευνόητους, τα ποστ που θα ακολουθήσουν με θέμα "πώς γιορτάζουμε εδώ το Πάσχα", θα έχουν κλειστά τα σχόλια. Οι αναρτήσεις γίνονται μόνο για την ενημέρωσή σας, για να δείτε πώς γιόρταζαν εδώ παλιά και πώς γιορτάζουμε σήμερα εδώ στο νησί, στο μέρος που ζω και αγαπώ σαν πραγματική μου πατρίδα.
Καλά να περάσετε όσοι φύγετε και όσοι μείνετε!

Update
Ξέχασα να κλείσω τα σχόλια, γι' αυτό βλέπετε ήδη δύο!!!!
:-)))
Φωτογραφίες της Χαρά Θ. Ευχαριστώ Χαρά!

Κυριακή των Βαΐων

Σάββατο του Λαζάρου σήμερα, Κυριακή των Βαΐων αύριο. Μπαίνει η Μεγάλη Εβδομάδα και θέλω να σας πω για τα έθιμά μας. Στα 21 χρόνια που είμαι εδώ, μόνο 3 φορές έχω φύγει Πάσχα από τη Ζάκυνθο. Το Πάσχα εδώ είναι πολύ όμορφα και αξίζει κανείς να μείνει για να γιορτάσει εδώ.

Η Μεγάλη Εβδομάδα στη Ζάκυνθο έχει ένα δικό της, εντελώς χαρακτηριστικό, χρώμα. Έχει, επίσης, ξεχωριστό τυπικό στις θρησκευτικές της τελετές και δικά της πανάρχαια έθιμα, που οι κάτοικοί της τα σέβονται και τα τηρούν με μοναδική φροντίδα και ευλάβεια και διατηρούν πολλά από αυτά. Τη βδομάδα που έρχεται, θα σας πω μερικά από τα έθιμα που υπάρχουν εδώ, κάποια μοναδικά στην Ελλάδα, συνήθειες παλιές που οι κάτοικοι κρατούν όσο είναι δυνατόν καλύτερα. Ξεκινάω με την Κυριακή των Βαϊων.

Το βαγί
Στη Ζάκυνθο έχουμε το δικό μας, το πραγματικό βαΐ της φοινικιάς. Το χειμώνα, τα νέα κλαδιά σκεπάζονται με τα παλιότερα για να μην τα βλέπει ο ήλιος και αποκτούν έτσι ένα ιδιόρρυθμο κιτρινωπό χρώμα. Με αυτά πλέκουν τους «σταυρούς» και τις «βαγιοφόρες» ή «αγιοφόρες» που στολισμένες με κλαδιά ελιάς και ανοιξιάτικα λουλούδια τις μοιράζουν οι επίτροποι των εκκλησιών μέσα σε μεγάλες κόφες την Κυριακή των Βαΐων, λίγο πριν βγουν τα Άγια.
Με τα βαγιά φτιάχνουν επίσης αστέρια, αλυσίδες, αλογάκια, ήλιους και διάφορα άλλα στολίδια που τα κρεμούν τη μέρα της γιορτής στους πολυέλαιους στα καντήλια και πάνω από τις πόρτες του ιερού για να διακοσμηθούν επίκαιρα οι εκκλησίες. Ρίξτε μια ματιά εδώ.

Το Σάββατο του Λαζάρου, στις έντεκα ακριβώς, σε όλα τα καμπαναριά του νησιού κρεμιέται το βαΐ. Ο παπάς της ενορίας μαζί με το νόντσολο (νεωκόρο) ανεβαίνουν στο καμπαναριό και δένουν από το μπαρκόνι του ένα μεγάλο κλαδί ελιάς, στολισμένο με μακριές αλυσίδες από βαΐ, ήλιους και σταυρούς. Την ίδια στιγμή χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες.
Πριν από τους σεισμούς του ’53 πολύς κόσμος συγκεντρωνόταν στην πλατεία της εκκλησίας των Αγίων Πάντων. Εκεί το κρέμασμα του βαγιού είχε μια ιδιαίτερη μεγαλοπρέπεια. Το όμορφο αυτό έθιμο μαζί με πολλά άλλα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.

Τους σταυρούς που μοιράζονται το πρωί «του βαγιώνε», στην εκκλησία, οι πιστοί τους μεταφέρουν με ευλάβεια στο σπίτι. Πολλοί συνηθίζουν να τους κρεμούν στο πέτο του σακακιού τους «για να φανεί» όπως λένε «το βαΐ τσου Οβραίους». Μ’ αυτούς σταυρώνουν τα γεννήματα, τα ζωντανά και το νερό της στέρνας και του πηγαδιού, ύστερα τους κρεμούν στο εικονοστάσι. Εκεί πρέπει να μείνουν υποχρεωτικά όλο το χρόνο για ευλογία του σπιτιού. Κάθε φορά μάλιστα που πηγαίνουν σε κηδεία τους παίρνουν μαζί τους για να «διώξουν το κακό». Επίσης βαΐ έχουν πάντα επάνω τους και όταν επισκέπτονται ασαράντιστη λεχώνα, γιατί όπως λένε: «κάλλιο με δέκα λείψανα. Παρά με μια λεχώνα».

Το βαΐ χρησιμοποιείται σ’ όλα γενικώς τα φυλαχτά. Εξάλλου είναι απαραίτητο για να ζυμωθεί το «Μανόγαλα» που είναι ένα τοπικό «φίλτρο αγάπης» και πιστεύεται πως ο νιος που θα «ποτιστεί» μ’ αυτό θα αγαπήσει και θα παντρευτεί την κοπέλα που του το έδωσε.
Το παλιό βαΐ οι νοικοκυρές το καίνε στη φωτιά κι ύστερα πετούν τη στάχτη του στον αέρα «για να μη μείνει ίχνος του στο σπίτι και πατηθεί». Τόσο ιερό το θεωρούν.

Μετά τη λειτουργία οι επίτροποι φέρνουν σε όλα τα σπίτια της ενορίας τις «βαγιοφόρες» . Στην αρχή τις έστερναν μόνο στους ευγενείς ενορίτες τους. Συνήθιζαν μάλιστα να δένουν πάνω τους κι ένα μικρό οβάλ χαρτόνι που είχε ζωγραφισμένο το οικόσημο της κάθε αρχοντικής οικογένειας. Αργότερα άρχισαν να στέλνουν βαγιοφόρες και στους ψάλτες, στους επίτροπους και στους νιόπαντρους της γειτονιάς. Αυτές μάλιστα που έστερναν στους νιόπαντρους τις στόλιζαν με ολόλευκα κρίνα. Με τον καιρό επικράτησε η συνήθεια να παίρνουν βαγιοφόρες όλοι γενικά οι ενορίτες. Σε πολλά χωριά οι νοικοκυρές δίνουν σαν «πληρωμή» στους επίτροπους που τις φέρνουν, ένα-δύο ζευγάρια αυγά. Αυτοί, τα μαζεύουν σε ένα μεγάλο κοφίνι και τα κληρώνουν το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μετά τον Εσπερινό της Αγάπης.

Με το «λειτουργημένο» βαΐ πλέκουν όλοι, μικροί και μεγάλοι, κομψά δαχτυλίδια (απλά ή κορνιόλες) και τα φορούν. Τα μικρά παιδιά μάλιστα, τα βάζουν σε νερό για να μην ξεραθούν και να τα φορέσουν στην Ανάσταση.

Αν θέλετε να δείτε το εθιμοτυπικό όλης της Μεγάλης Εβδομάδας, ρίξτε μια ματιά εδώ.

ΠΗΓΕΣ
-Άρθρο Διονυσίου Φλεμοτόμου στο περιοδικό «Ζάκυνθος ‘84»
-Ντίνου Κονόμου «Τση Ζάκυθος»
-Ζάκυνθος 2002, Λογοτεχνικό Ιστορικό και Λαογραφικό Ημερολόγιο Διονύση Μουσμούτη
-Ζάκυνθος, Από τη 2η στην 3η χιλιετία, Διονύση Μουσμούτη
-Ενημερωτικό φυλλάδιο Μητροπόλεως Ζακύνθου